تاریخچه آبیاری قطره‌ای

تاریخچه آبیاری قطره‌ای مدرن و مسیر تحول به سوی اتوماسیون

امروزه می‌دانیم که سابقه آبیاری قطره‌ای یا آبیاری خُرد (micro) به دوران باستان باز می‌گردد. اما شروع به کارگیری آن و تاریخچه آبیاری قطره ای مدرن مربوط به کجا و چه زمانی است؟ ما برای پاسخ به این پرسش‌ها باید سفری کوتاه به دنیای مهندس سیمچا بلاس و الهام او از یک نشتی تصادفی داشته باشیم.

داستان آبیاری قطره‌ای مدرن با مردی به نام سیمچا بلاس (Simcha Blass) آغاز می‌شود. بلاس در ورشو لهستان، در یک خانواده یهودی_اُرتدوکس متولد شد و تحصیلات مهندسی خود را به پایان رساند. وی قبل از تأسیس شرکت ملی آب اسرائیل (مِکوروت) در رشته مهندسی تحصیل کرد و در سال‌های دهه ۱۹۳۰ میلادی مسئول تأمین آب مورد نیاز صحرای نِگِب (Negev) در این کشور بود.

درخت بدون آب: جرقه‌ای برای یک ایده بزرگ

وقتی که مهندس بلاس برای اجرای پروژه‌ای در حال کار روی اولین قنات مدرن در “دره اردن” بود، یک کشاورز توجه او را به درخت بزرگی جلب کرد که بدون آب ظاهری در حال رشد بود. اطراف این درخت کاملاً خشک بود و در نتیجه آبی برای رشد و سرسبزی آن وجود نداشت.

پس از حفاری در اطراف سطح به ظاهر خشک درخت، بلاس متوجه شد که نشتی حاصل از یک رابط لوله، در حال تأمین آب مورد نیاز آن درخت است. این نشتی آب را مستقیماً به ریشه درخت می‌رساند. با مشاهده این اتفاق تصادفی، بلاس تصمیم گرفت از آن برای استفاده در تأمین آب برای شهرکی که در آن زندگی می‌کرد استفاده کند.

در سال ۱۹۴۸ بلاس لوله‌هایی را که انگلیسی‌ها از آن‌ها برای خاموش کردن آتش استفاده می‌کردند، خریداری کرد و پس از بارگیری با کشتی به خانه خود در صحرای نگب منتقل کرد. وی پس از سال‌ها آزمایش، دستگاهی را ساخت که با استفاده از فشار آب و اصطکاک، آب خارج شده از سوراخ‌هایی را که با فواصل منظم روی یک لوله پلاستیکی ایجاد شده بودند، کنترل می‌کرد. بدین ترتیب عصر آبیاری قطره‌ای مدرن آغاز شد.

تولید قطره چکان و بنیان‌گذاری نتافیم

با ظهور پلاستیک‌های مدرن در اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی، بلاس دفتر مهندسی خصوصی خود را با پسرش یِشایاهو (Yeshayahu) بازگشایی کرد و ایده آبیاری قطره‌ای تجاری را دنبال کرد. هدف اصلی او این بود که آب را از طریق لوله‌های بزرگتر و طولانی‌تر (به جای سوراخ‌های کوچک) با استفاده از اصطکاک ناشی از حرکت آب برای کند کردن جریان آن درون یک گسیلنده پلاستیکی آزاد کند. مسیرهای بزرگتر از انسداد سوراخ‌های ریز توسط ذرات بسیار کوچک جلوگیری می‌کند.

اولین سیستم آزمایشی از این نوع در سال ۱۹۵۹ راه‌اندازی شد و اوایل دهه ۱۹۶۰ بلاس اولین قطره‌چکان پلاستیکی کاربردی را تولید و ثبت کرد. آن‌ها با استفاده از لوله اسپاگتی و یک قطره‌چکان داخلی جدید، نتافیم (Netafim)، اولین شرکت آبیاری قطره‌ای جهان را تأسیس کردند.

دکتر دانیل هیلِل گفته است: “هیچ کس آبیاری قطره ای را اختراع نکرد”. ولی کاملاً روشن است که، سیمچا بلاس، به خاطر همه تلاش‌ها، اختراعات و تحقیقات خود، بیش از هر فرد دیگری شایستگی کسب عنوان “پدر آبیاری قطره‌ای مدرن” را دارد. مهندس سیمچا بلاس در سال ۱۹۸۲ درگذشت. دنیای کشاورزی امروز جلوگیری از هدررفت مقادیر زیاد و جبران‌ناپذیر منابع ارزشمند آبی را مدیون تلاش‌های مهندس بلاس است.

تکامل از قطره‌چکان ساده تا سیستم‌های هوشمند

از زمان بلاس و اختراع قطره‌چکان پلاستیکی تا امروز، بزرگترین تحول در سیستم آبیاری قطره‌ای، حرکت به سمت اتوماسیون کامل است. در دهه‌های اخیر، تمرکز از صرفاً «رساندن آب به ریشه» به «رساندن آب در زمان مناسب و به میزان دقیق» تغییر کرده است. این امر با ظهور و تکمیل تجهیزات اتوماتیک میسر شد.